T Dalgası
Öğrenme hedefleri
- Normal yön farklılıklarını tanımak
- Primer ve sekonder repolarizasyon değişikliklerini ayırmak
- Yüksek veya negatif T’yi klinik bağlamda yorumlamak
Ön bilgiler
Önerilir, zorunlu değildir.
Teorik anlatım
T dalgası
İçindekiler
T dalgasına genel bakış
T dalgası, QRS kompleksinden sonra gelen ve ventrikül repolarizasyonunu temsil eden dalgadır; polaritesi derivasyona ve klinik bağlama göre değişir.
Şekildeki etiketler: RR, PR, ST, TP ve QT aralıkları; P dalgası süresi; PR segmenti; QRS süresi; ST segmenti. Kâğıt hızı 25 mm/sn; küçük kare 0,04 sn (40 ms), büyük kare 0,20 sn (200 ms). P, Q, R, S, T ve U dalga harfleri ile J noktası işareti korunmuştur.
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, ilgili makalenin yazarları. CC BY-NC-SA 4.0. Kaynak görseli değiştirilmeden aktarılmıştır; Türkçe altyazı çeviridir.
Şeklin kaynak bağlantısıNormal T dalgasının özellikleri
- Erişkinde T dalgası genellikle I, II ve V3–V6’da pozitiftir; aVR’de negatiftir. III, aVL ve V1’de pozitif veya negatif olabilir; yaş ve diğer EKG bulguları dikkate alınır.
- Genliği ekstremite derivasyonlarında <5 mm, prekordiyal derivasyonlarda <10 mm’dir (erkeklerde 10 mm, kadınlarda 8 mm).
- Süresi QT aralığıyla ilişkilidir.
T dalgası anormallikleri
- Sivri T dalgaları
- Hiperakut T dalgaları
- Ters T dalgaları
- Bifazik T dalgaları
- “Deve hörgücü” T dalgaları
- Düzleşmiş T dalgaları
Sivri T dalgaları
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıHiperakut T dalgaları
Geniş, asimetrik sivrileşmiş veya “hiperakut” T dalgaları (HATW), ST yükselmeli miyokart enfarktüsünün (STEMI) erken evrelerinde görülür; sıklıkla ST yükselmesi ve Q dalgaları ortaya çıkmadan önce belirir. Öncesindeki QRS kompleksine göre büyüklüklerine özellikle dikkat edilmelidir; çünkü önceki QRS kompleksinin genliği küçükse hiperakut T dalgaları büyüklük bakımından “normal” görünebilir.
Prinzmetal anjinasında da görülürler.
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıPrekordiyal T dalgası dengesinin kaybı
Prekordiyal T dalgası dengesinin kaybı, V1’deki pozitif T dalgasının V6’dakinden daha büyük olması için kullanılan bir ifadedir. İskemi açısından bir ipucu olabilir; tek başına akut iskemi tanısı koydurmaz.
- V1’de pozitif T dalgası erişkinlerde normal bir varyant olabilir; tek başına anormal kabul edilmez.
- Yeni gelişen belirgin T değişikliği, özellikle belirtiler ve komşu derivasyon değişiklikleriyle birlikteyse iskemi açısından değerlendirilir; önceki EKG ile karşılaştırma yararlıdır.
Ters T dalgaları
Ters T dalgaları şu durumlarda görülür:
- Çocuklarda normal bulgu
- Kalıcı juvenil T dalgası paterni
- Miyokart iskemisi ve enfarktüsü, Wellens sendromu dâhil
- Dal bloğu
- Ventrikül hipertrofisi (“strain” paternleri)
- Pulmoner emboli
- Hipertrofik kardiyomiyopati
- Kafa içi basınç artışı
III. derivasyonda T dalgasının ters dönmesi normal bir varyanttır. Önceki EKG’lerle karşılaştırıldığında yeni olan T dalgası ters dönmesi her zaman anormaldir. Patolojik T dalgası ters dönmesi genellikle simetrik ve derindir (>3 mm).
Çocuklarda T dalgaları
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıKalıcı juvenil T dalgası paterni
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı- Sağ prekordiyal derivasyonlarda T dalgası ters dönmesi erişkinliğe kadar sürebilir; en sık genç Afro-Karayipli kadınlarda görülür.
- Kalıcı juvenil T dalgaları asimetrik ve yüzeyseldir (<3 mm); genellikle V1–3 ile sınırlıdır.
Miyokart iskemisi ve enfarktüsü
Miyokart iskemisine veya enfarktüsüne bağlı T dalgası ters dönmesi, iskemi/enfarktüs bölgesinin anatomik yerleşimine göre komşu derivasyonlarda ortaya çıkar:
- İnferior = II, III, aVF
- Lateral = I, aVL, V5–6
- Anterior = V2–6
Not:
- Akut miyokart iskemisinde dinamik T dalgası ters dönmesi görülür.
- Enfarktüs sonrasında, genellikle patolojik Q dalgalarıyla birlikte sabit T dalgası ters dönmesi görülür.
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıDal bloğu
Dal bloğunda, iskemi bulunmasa bile T dalgası ters dönmesi beklenen bir bulgudur:
- Uygun diskordans, dal bloğundaki gibi anormal depolarizasyonu anormal repolarizasyonun izlemesi gerektiğini ifade eder. Bu, önceki QRS kompleksine ters yönde ST çökmesi ve T dalgası ters dönmesi şeklinde görünür.
Sol dal bloğu
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı- Sol dal bloğu, lateral derivasyonlarda (I, aVL ve V5–6) T dalgası ters dönmesine neden olur.
Sağ dal bloğu
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı- Sağ dal bloğu, sağ prekordiyal derivasyonlarda (V1–3) T dalgası ters dönmesine neden olur.
Ventrikül hipertrofisi
Sol ventrikül hipertrofisi
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıT dalgası ters dönmesiyle birlikte sol ventrikül hipertrofisi
- Sol ventrikül hipertrofisi, lateral derivasyonlarda (I, aVL, V5–6) sol dal bloğunda görülene benzer morfolojide T dalgası ters dönmesine neden olur: sol ventrikül “strain” paterni.
Sağ ventrikül hipertrofisi
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı- Sağ ventrikül hipertrofisi, sağ prekordiyal derivasyonlarda (V1–3; sağ ventrikül “strain” paterni) ve ayrıca inferior derivasyonlarda (II, III, aVF) T dalgası ters dönmesine neden olur.
Pulmoner emboli
- Akut sağ kalp yüklenmesi, örneğin masif pulmoner emboliye ikincil olarak, sağ ventrikül hipertrofisine benzer bir patern oluşturur.
- Sağ prekordiyal (V1–3) ve inferior (II, III, aVF) derivasyonlarda T dalgası ters dönmesi görülür.
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıAkut masif pulmoner emboli; S1 Q3 T3, sağ dal bloğu ve V1–3’te T dalgası ters dönmesi.
S I Q III T III
- Pulmoner emboli, S I Q III T III paterninin bir parçası olarak III. derivasyonda T dalgası ters dönmesine de neden olabilir.
- I. derivasyonda S dalgası, III. derivasyonda Q dalgası ve III. derivasyonda T dalgası ters dönmesi.
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıHipertrofik kardiyomiyopati
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı- Hipertrofik kardiyomiyopati, tüm prekordiyal derivasyonlarda derin T dalgası ters dönmesiyle ilişkilidir.
Kafa içi basınç artışı
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı- Kafa içi basınçta ani yükselmeye neden olan olaylar, örneğin subaraknoid kanama, alışılmadık morfolojide yaygın ve derin T dalgası ters dönmesine neden olur.
Bifazik T dalgaları
Bifazik T dalgalarının başlıca iki nedeni vardır:
- Miyokart iskemisi
- Hipokalemi
İki dalga zıt yönlere gider:
İskemiye bağlı bifazik T dalgaları: T dalgası önce YUKARI, sonra AŞAĞI gider.
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıHipokalemiye bağlı bifazik T dalgaları: T dalgası önce AŞAĞI, sonra YUKARI gider.
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıWellens sendromu
Wellens sendromu, iskemik özellikli göğüs ağrısıyla başvuran veya bu ağrıyı geçirmiş hastalarda V2–3’te ters ya da bifazik T dalgaları paternidir. Sol anterior desendan arterin kritik darlığı açısından oldukça özgüldür.
Wellens sendromunda iki T dalgası anormalliği paterni vardır:
- Tip A = İlk sapması pozitif, son sapması negatif bifazik T dalgaları; vakaların %25’i.
- Tip B = Derin ve simetrik ters T dalgaları; vakaların %75’i.
Not: T dalgaları zaman içinde Tip A’dan Tip B paternine evrilir.
Wellens Tip A
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıWellens Tip B
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı“Deve hörgücü” T dalgaları
“Deve hörgücü” T dalgaları, Amal Mattu’nun çift tepeli T dalgalarını tanımlamak için kullandığı bir terimdir. İki nedeni vardır:
- Ağır hipokalemide görüldüğü gibi T dalgasının sonuyla birleşen belirgin U dalgaları
- Sinüs taşikardisi ve çeşitli kalp bloğu türlerinde görüldüğü gibi T dalgasının içine gizlenen P dalgaları
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısı
Özgün görsel: EKG MOBİL · Temsili öğretim örneği
Kaynak bilgisi
Özgün eğitim görseli: EKG MOBİL. Kaynak olgunun kaydı veya kaynak görselin kopyası değildir.
Kaynak olgu açıklaması: Belirgin birinci derece kalp bloğunda gizli P dalgaları
Şeklin kaynak bağlantısı
Özgün görsel: EKG MOBİL · Temsili öğretim örneği
Kaynak bilgisi
Özgün eğitim görseli: EKG MOBİL. Kaynak olgunun kaydı veya kaynak görselin kopyası değildir.
Kaynak olgu açıklaması: 2:1 iletimli ikinci derece kalp bloğunda gizli P dalgaları
Şeklin kaynak bağlantısıDüzleşmiş T dalgaları
Düzleşmiş T dalgaları özgül olmayan bir bulgudur, ancak şunları temsil edebilir:
- Dinamikse veya komşu derivasyonlardaysa iskemi
- Yaygınsa elektrolit anormalliği, örneğin hipokalemi
İskemi
Anterior iskemiye bağlı dinamik T dalgası düzleşmesi (üstte). İskemi düzeldiğinde T dalgaları normale döner (altta).
Özgün görsel: EKG MOBİL · Temsili öğretim örneği
Kaynak bilgisi
Özgün eğitim görseli: EKG MOBİL. Kaynak olgunun kaydı veya kaynak görselin kopyası değildir.
Kaynak olgu açıklaması: Anterior iskemiye bağlı dinamik T dalgası düzleşmesi
Şeklin kaynak bağlantısı
Özgün görsel: EKG MOBİL · Temsili öğretim örneği
Kaynak bilgisi
Özgün eğitim görseli: EKG MOBİL. Kaynak olgunun kaydı veya kaynak görselin kopyası değildir.
Kaynak olgu açıklaması: İskemi düzeldikçe T dalgaları normale döner.
Şeklin kaynak bağlantısıHipokalemi
Hipokalemide, anterior derivasyonlardaki (V2 ve V3) belirgin U dalgalarıyla birlikte yaygın T dalgası düzleşmesine dikkat edin.
Kaynak bilgisi
Kaynak: LITFL, T dalgası; Ed Burns. https://litfl.com/t-wave-ecg-library/ Lisans: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/). Görsel değiştirilmedi; Türkçe açıklama eklendi.
Şeklin kaynak bağlantısıİleri okuma * Brady WJ, Truwit JD. [Critical Decisions in Emergency and Acute Care Electrocardiography](https://amzn.to/2NWNi6i) * Surawicz B, Knilans T. [Chou’s Electrocardiography in Clinical Practice: Adult and Pediatric](https://amzn.to/2NW3k04) * Wagner GS. [Marriott’s Practical Electrocardiography 12e](https://amzn.to/2NoXYen) * Chan TC. [ECG in Emergency Medicine and Acute Care](https://amzn.to/2QI04Eb) * Rawshani A. [Clinical ECG Interpretation](https://ecgwaves.com/) * Mattu A. [ECG’s for the Emergency Physician](https://amzn.to/2QIxkek) * Hampton JR. [The ECG In Practice, 6e](https://amzn.to/2NrKNcL)
Video anlatım
P, QRS, T ve U dalgaları
İşaretli tek atım üzerinde elektriksel olaylar ve T–U ayrımı.
Kaynaklar ve eğitim notu
Özgün sentetik öğretim modelleriyle hazırlanmış Türkçe anlatımlı görsel derstir; hasta kaydı, klinik test veya kişiye özel tedavi önerisi değildir. Gösterilen hız ve süreler seçilmiş eğitim örnekleridir. Şematik çizimlerden klinik ölçüm yapılmamalıdır. Anlatım yapay sesle üretilmiştir; bağımsız klinik uzman onayı iddiası yoktur.
Altı konu sahnesi, işaretli EKG örnekleri ve isteğe bağlı Türkçe altyazı. Web oynatma: 1920 × 1080, 30 kare/sn. Özgün ana üretim: 3840 × 2160, 30 kare/sn.
Örnekler yerel öğretim modelleriyle çizilmiştir; EKG Kütüphanesi’ndeki gerçek hasta kayıtlarından veya projenin canlı simülatöründen alınmış kayıtlar değildir. Dersin ilgili EKG Kütüphanesi ve Simülatör bağlantıları ayrı uygulama olanaklarıdır.
Bilimsel okuma kaynakları: University of Utah — 12 derivasyon ve EKG bileşenleri
Sık yapılan hatalar
- Tek başına T inversiyonu iskemiyi kanıtlamaz.
- Göğüs ağrısının geçmiş olması tehlikeli dinamik T değişikliklerini önemsiz kılmaz.
- T-U birleşmesi veya T içine gizlenmiş P, iki tepeli T izlenimi verebilir.
Ayırıcı tanı ve klinik önem
- Dikey kalibrasyon: 10 mm/mV’de 1 mm = 0,1 mVÖrnek: 8,5 mm T = 0,85 mV.
- Genlik sınırı: Tek bir evrensel üst sınır yoktur5 mm ekstremite / 10 mm prekordiyal gibi pratik eşikler, yaş ve derivasyon bağlamı olmadan tanı koydurmaz.
- Yön: V1 pozitif veya negatif olabilirÖnceki kayıtla yeni değişiklik ve bölgesel örüntü önemlidir.
Mini test
Değişen T dalgası
Sentetik olgu: 57 yaşındaki kişinin yeni göğüs ağrısı sırasında iki seri EKG’si karşılaştırılıyor.
Bulgular
- İlk kayıtta V3 T genliği 3 mm; sonraki kayıtta 8,5 mm ve daha geniş tabanlı.
- QRS genliği benzer, potasyum sonucu henüz bilinmiyor.
Sorular
- Genlik değişimi kaç mV?
- Tek başına morfoloji ile hiperkalemi veya infarktüs ayırt edilir mi?
Gerekçeli çözümü göster
- 3 mm = 0,3 mV; 8,5 mm = 0,85 mV; artış 0,55 mV.
- Semptomla birlikte dinamik bölgesel değişim akut iskemi açısından önemlidir.
- Klinik değerlendirme, tam 12 derivasyon, seri EKG ve uygun biyobelirteçler gerekir. Potasyum değeri T yüksekliğinden çıkarılamaz.
Sonuç: Tüm klinik tabloyla acil iskemi değerlendirmesi gerekir; tek dalga üzerinden kesin neden yazılmaz.
Belirsizlik: Bu eğitim çizimi STEMI eşiklerini veya belirli bir koroner damarı göstermeyi amaçlamaz.
Akıl kartı
- Normal yön farklılıklarını tanımak
- Primer ve sekonder repolarizasyon değişikliklerini ayırmak
- Yüksek veya negatif T’yi klinik bağlamda yorumlamak
- Tek başına T inversiyonu iskemiyi kanıtlamaz.